Ekonomija - Bosna i Hercegovina

Šta kriju pozitivne prognoze MMF-a o BiH

Međunarodni monetarni fond (MMF) prognozira da će njena privreda do 2031. godine rasti prosječno 2,94 odsto godišnje, ali ekonomisti upozoravaju na to da zemlja sa niskom produktivnošću, odlivom stanovništva i slabim investicionim zamahom mora rasti znatno brže da bi sustigla bogatije ekonomije.

MMF prognozira stabilan, ali nedovoljan rast

Prema projekcijama MMF-a takav tempo rasta svrstava BiH među evropske ekonomije koje će u narednim godinama napredovati brže od razvijenog dijela kontinenta, ali ne i među zemlje koje će napraviti veliki napredak.

Problem je u tome što pozitivna stopa rasta sama po sebi ne znači i brzo približavanje razvijenim ekonomijama. Zemlja koja polazi sa znatno nižeg nivoa razvijenosti mora duže vrijeme rasti brže od bogatijih država da bi smanjila razlike u produktivnosti, platama i životnom standardu.

Veće stope rasta ne znače i brže sustizanje Evrope

Dok se najveće evropske privrede suočavaju sa usporavanjem, visokim javnim dugom, starenjem stanovništva, slabom produktivnošću, visokim troškovima energije i geopolitičkom neizvjesnošću, zemlje zapadnog Balkana i dalje imaju prostor za brži razvoj. Ipak, ta prednost uglavnom proizlazi iz činjenice da ove ekonomije polaze sa niže razvojne osnove.

Visoke ili niže stope rasta u pojedinim zemljama, prema ocjenama ekonomista treba posmatrati u širem kontekstu. Kada ekonomija kreće sa nižeg nivoa razvijenosti, lakše je ostvariti više procentualne stope rasta kroz infrastrukturna ulaganja, priliv stranog kapitala ili povećanje proizvodnje.

Zbog toga, kako navode ekonomisti, tri odsto rasta na zapadnom Balkanu ne znači automatski brzo približavanje životnom standardu razvijenih članica EU. Ključno pitanje nije samo kolika je stopa rasta, već kakav je njegov kvalitet i da li on mijenja strukturu ekonomije.

BDP otkriva koliko BiH zaostaje za EU

Koliki je stvarni jaz između BiH i Evrope najbolje pokazuje poređenje BDP-a po stanovniku. Dok prosjek Evropske unije po stanovniku, mjereno paritetom kupovne moći, iznosi oko 39.000 evra, BiH je na nivou od oko 20.000 evra. To znači da je ekonomska snaga po jednom stanovniku u BiH približno upola manja od prosjeka Evropske unije. Upravo zato isti procenat rasta ne donosi isti razvojni efekat. Bogatije ekonomije i sa nižim stopama mogu zadržati visok životni standard, dok zemljama poput BiH treba dugotrajno brži napredak da bi smanjile postojeći jaz.

Na ovo upozorava i ekonomski analitičar Igor Gavran, koji ukazuje na to da se ekonomski napredak ne može mjeriti samo činjenicom da je BDP veći nego prethodne godine, već time šta taj rast donosi privredi i građanima, kada je u pitanju njihov životni standard.

Prema njegovoj ocjeni, rast od oko tri odsto godišnje, iako na prvi pogled izgleda pozitivno, za BiH nije dovoljan za ozbiljniji razvojni iskorak.

- Zemlje koje imaju niži nivo razvijenosti moraju duže vrijeme rasti brže od bogatijih ekonomija da bi smanjile postojeći jaz. Ključno pitanje kvaliteta ekonomskog rasta jeste da li on počiva na povećanju produktivnosti, novim investicijama, jačanju proizvodnje i stvaranju bolje plaćenih radnih mjesta ili se uglavnom oslanja na potrošnju i kratkoročne efekte - istakao je Gavran za "Glas".

Investicije i produktivnost ključ bržeg razvoja

Prema njegovim riječima, bez rasta produktivnosti, pozitivni makroekonomski brojevi sami po sebi ne znače veliki razvojni napredak.

- Jedan od izazova biće privlačenje investicija. Zemlje koje uspijevaju da brže napreduju uglavnom imaju snažnije investicione cikluse, konkurentniju proizvodnju i razvijenije izvozne sektore - rekao je Gavran.

On dodaje i da najveće ograničenje budućeg rasta neće biti samo ekonomski pokazatelji te da demografija postaje jedan od najvećih problema.

- Pad broja stanovnika, odlazak mladih i nedostatak kvalifikovane radne snage usporavaju privredni razvoj čak i u periodu pozitivnih ekonomskih kretanja. Manje radnika znači manji proizvodni potencijal, slabiji izvozni kapacitet i manju privlačnost za nove investicije. Zbog toga pitanje ekonomskog rasta za BiH više nije samo pitanje statistike, već budućnosti društva - poručio je Gavran.

Rekorderi Malta i Srbija

Prema projekcijama MMF-a najbrži ekonomski rast u Evropi u narednim godinama trebalo bi da ima Malta i to od četiri odsto godišnje. Rast ove zemlje zasniva se na turizmu i finansijskim uslugama. Među najbrže rastućim ekonomijama nalazi se i Srbija, ali i Moldavija, koje bi trebalo da bilježe rast od oko 3,5 odsto godišnje. Na drugom kraju liste nalaze se najrazvijenije evropske ekonomije, koje zbog visoke početne baze, starenja stanovništva, slabije produktivnosti i visokih troškova poslovanja ulaze u period sporijeg rasta. Među njima su Njemačka i Italija i neke druge velike ekonomije, kod kojih se očekuje rast od oko jedan odsto ili manje.