Zanimljivosti - Srbija

Ostrvo najčistijeg vazduha i vode na svetu: Stanovnici tvrde da nisu na prodaju

Grenland je najveće ostrvo na svetu – zemlja izuzetne prirode, kontrasta i paradoksa.

Više od hiljadu godina arktički način života ovde dele Inuiti i potomci skandinavskih doseljenika. 

Ostrvom je vekovima upravljala Danska, a nakon referenduma 2008. godine Grenlanđani su izabrali veći stepen autonomije, pa je Grenland danas zvanično autonomna teritorija u okviru Kraljevine Danske.

Poslednjih dana poruka "Grenland nije na prodaju" postala je simbol stava njegovih stanovnika.

Zašto Grenland nije kontinent?

Uprkos impresivnoj površini od oko dva miliona kvadratnih kilometara, Grenland je ostrvo, a ne kontinent, jer se ne nalazi na sopstvenoj tektonskoj ploči.

On je zapravo produžetak Kanadskog štita i geografski pripada severnoameričkom kontinentu.

Da li je Grenland samo led?

Oko 80 odsto kopna Grenlanda prekriveno je ledom, dok obradive površine čine manje od jedan odsto ostrva.

Grenlandski ledeni pokrivač drugi je po veličini na svetu, odmah posle Antarktika, a na pojedinim mestima njegova debljina prelazi tri i po kilometra. 

Najveći nacionalni park na svetu

Čitav severoistok Grenlanda proglašen je nacionalnim parkom – najvećim na svetu po površini. Osnovan je 1974. godine, a u današnjem obimu zaštićen od 1988.

Predstavlja utočište za arktičke divlje životinje, a pristup ovom području moguć je samo uz dozvolu grenlandske vlade.

Pored toga, tri lokaliteta na Grenlandu nalaze se na Uneskovoj listi svetske baštine: ledenjak Ilulissat Icefjord, oblast Kujataa na jugu ostrva sa nordijskom i inuitskom poljoprivrednom tradicijom i inuitska lovišta Aasivissuit–Nipisat, piše Pun Kufer.

Najčistiji vazduh i voda na svetu

Zahvaljujući ledu i ekstremnim klimatskim uslovima, Grenland se često navodi kao mesto sa najčistijim vazduhom i najčistijom vodom na planeti.

I savremeni život ovde podrazumeva drugačiji odnos prema prirodi i okruženju.

Kada su ljudi stigli na Grenland?

Arheološki nalazi pokazuju da su ljudi boravili na Grenlandu pre oko 4.500 godina. Današnje stanovništvo čine uglavnom Inuiti, koji su se ovde naselili pre približno hiljadu godina.

Oko 90 odsto stanovnika danas se izjašnjava kao Inuiti, i to kao Kalaallit (zapadni Grenlanđani), Inugguit (severozapad) ili Iit (istok).

Zašto se Grenland tako zove?

Ime Grenland potiče od danske reči "Grønland", što znači "Zelena zemlja". Prema legendi, dao ga je vikinški moreplovac Erik Crveni u 10. veku kako bi novu zemlju učinio privlačnijom doseljenicima. Ipak, južni deo Grenlanda tokom kratkog leta zaista postaje zelen i prekriven cvećem.

Inuitski naziv za ostrvo je "Kalaallit Nunaat", što znači "zemlja Grenlanđana".

Najređe naseljeno područje na svetu

Na Grenlandu danas živi manje od 60.000 ljudi, što ga čini jednim od najređe naseljenih područja na Zemlji, sa oko 0,03 stanovnika po kvadratnom kilometru.

Samo jedan grad nije na obali

Većina stanovnika živi u gradovima na zapadnoj obali. Jedini grad koji nije smešten uz more je Kangerlussuaq, koji se nalazi oko 160 kilometara od obale, na kraju velikog fjorda.

Ovde se nalazi jedna od dve međunarodne vazdušne luke, a grad je poznat po čak 300 sunčanih dana godišnje. Na Grenland se može doputovati samo preko Danske ili Islanda.

Glavni grad ima tri semafora

Glavni grad Nuuk ima oko 17.000 stanovnika i poseduje mnoge karakteristike modernog grada, ali i specifičnosti arktičkog života. U gradu postoje samo tri semafora, što govori o minimalnom automobilskom saobraćaju.

Na celom ostrvu registrovano je manje od 7.000 automobila, a van gradova putevi praktično ne postoje.

Najduži put izgradio je Volkswagen

Na Grenlandu ukupno postoji oko 150 kilometara puteva, od čega je svega 60 kilometara asfaltirano. Najduža saobraćajnica duga je 35 kilometara i vodi od istraživačke stanice Kellyville preko Kangerlussuaqa do ledene ploče.

Izgrađena je kako bi omogućila pristup testnoj bazi kompanije Volkswagen.

Pseće zaprege nisu folklor

Saobraćaj se na Grenlandu odvija vazduhom, morem i kopnom – najčešće saonicama, motornim ili psećim zapregama. U pojedinim oblastima pseće zaprege su jedino prevozno sredstvo, a koriste se isključivo grenlandski psi, koje su Inuiti doveli sa sobom pre više vekova.

Grenlandski pas smatra se jednom od genetski najčistijih rasa na svetu. U Arktički krug i na istočni Grenland zabranjen je unos drugih pasmina, osim spasilačkih pasa uz posebnu dozvolu vlasti.

Grenland – dom kajaka

Tradicionalno inuitsko plovilo je kajak, koji su koristili lovci. Svaki kajak pravljen je tako da savršeno odgovara telu korisnika. Reč kajak potiče od grenlandske reči "qajaq".

Grenland je izazov i za profesionalne sportiste. Ovde se održava Arctic Circle Race, trodnevna trka duga 160 kilometara, koja važi za jednu od najtežih na svetu.

Tu su i maratoni u Nuuku, Aasiaatu, Kangerlussuaqu, Sisimiutu, Ilulissatu i Qaqortoqu. Leti se staza Arktičkog kruga može i prepešačiti, uz potpunu samostalnost i boravak u planinskim skloništima.

Šta se jede i pije na Grenlandu?

Tradicionalna grenlandska kuhinja zasniva se na lovu i ribolovu. Na jelovniku su često kit, foka, riba, morski plodovi, mošusno govedo i irvas. Danas se ova jela često pripremaju u modernijim varijantama, poput burgera od irvasa ili karija sa mesom kita.

Na ostrvu postoje i tri zanatske pivare: Godthaab Bryghus u Nuuku, Qajaq u Narsaqu i Immiaq u Ilulissatu.